Το χιούμορ αποτελεί ένα βασικό κομμάτι της ανθρώπινης επικοινωνίας και κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Μας βοηθά να συνδεόμαστε, να χαλαρώνουμε και να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες της ζωής με πιο θετική διάθεση. Ωστόσο, για τα άτομα στο Φάσμα του Αυτισμού, η κατανόηση του χιούμορ μπορεί να μην είναι πάντα εύκολη υπόθεση.
Έρευνες (π.χ. Lyons & Fitzgerald, 2004· Samson, 2013· Gill et al., 2011) δείχνουν ότι τα παιδιά με αυτισμό συχνά δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν την πρόθεση πίσω από ένα αστείο — δηλαδή να καταλάβουν ότι κάποιος “αστειεύεται” και δεν μιλά κυριολεκτικά. Αυτή η δυσκολία δεν οφείλεται σε χαμηλή νοημοσύνη ή γλωσσική αδυναμία, αλλά σχετίζεται με την αντίληψη της επικοινωνιακής πρόθεσης και τη λεγόμενη «θεωρία του νου», δηλαδή την ικανότητα να καταλαβαίνουμε τι σκέφτεται ή τι νιώθει ο άλλος.
Τα παιδιά με αυτισμό φαίνεται να προτιμούν πιο κυριολεκτικές και “ρεαλιστικές” μορφές χιούμορ, όπως παιχνίδια με λέξεις ή απλές λεκτικές αντιφάσεις. Αντίθετα, τα σύνθετα αστεία, η ειρωνεία ή το σαρκαστικό ύφος, που βασίζονται στην κατανόηση προθέσεων ή κοινωνικών συμφραζομένων, συχνά τα μπερδεύουν. Επιπλέον, δείχνουν μικρότερη προτίμηση σε κοινωνικά “καλοπροαίρετο” χιούμορ και μερικές φορές χρησιμοποιούν πιο “επιθετικό” ή κυριολεκτικό τρόπο να αστειευτούν.
Ενδιαφέρον είναι ότι, όπως δείχνουν ο Gill και οι συνεργάτες του (2011), το χιούμορ μπορεί να διδαχθεί. Σε έρευνά τους με παιδιά υψηλής λειτουργικότητας, η συστηματική διδασκαλία λεκτικών αινιγμάτων με διπλή σημασία οδήγησε σε σημαντική βελτίωση στην κατανόηση του χιούμορ και στη γενικότερη γλωσσική τους ευελιξία. Μάλιστα, τα παιδιά μετέφεραν τη νέα αυτή δεξιότητα και σε αστεία που δεν είχαν διδαχθεί, δείχνοντας ότι μπορούν να μάθουν να “πιάνουν το αστείο” όταν τους δοθεί ο κατάλληλος τρόπος.
Το μήνυμα είναι αισιόδοξο: το χιούμορ δεν είναι κάτι που απλώς “λείπει” στα παιδιά με αυτισμό, αλλά μια ικανότητα που μπορεί να καλλιεργηθεί. Μέσα από στοχευμένη εκπαίδευση, παιχνίδι και ασφαλές περιβάλλον, το χιούμορ μπορεί να γίνει γέφυρα επικοινωνίας, κοινωνικής ένταξης και συναισθηματικής χαράς.